DDC

Tháng 11/2006, Việt Nam gia nhập tổ chức Thương Mại Thế Giới (WTO) đã tạo cho doanh nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội để xuất khẩu hàng hóa sang thị trường các nước dễ dàng hơn. Một trong những yêu cầu gắt gao của thị trường tiêu dùng các nước này đối với hàng hóa chính là các tổ chức sản xuất phải đáp ứng các yêu cầu theo tiêu chuẩn Quốc tế về chất lượng sản phẩm, dịch vụ.

Chất lượng sản phẩm là một trong những yếu tố cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, các ngành sản xuất tập trung nhiều lao động như các ngành dệt may, giày dép (thế mạnh xuất khẩu của Việt Nam) muốn đứng vững trên thị trường buộc phải quan tâm đến vấn đề chất lượng, cải tiến chất lượng toàn diện, ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất, giảm thiểu đáng kể mức tồn kho cần thiết. Từ đó tạo ra những sản phẩm chất lượng tốt với mức giá hợp lý, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa doanh nghiệp. Muốn vậy, bên cạnh những chính sách, chiến lược về chất lượng, các doanh nghiệp cần vận dụng kế toán quản trị vào việc kiểm soát chất tại các doanh nghiệp nhằm xây dựng một hệ thống chỉ tiêu đánh giá, theo dõi kết quả chất lượng tại doanh nghiệp.

Thông thường người ta hay phạm sai lầm là cho rằng chất lượng không thể đo được, không thể nắm bắt được một cách rõ ràng. Điều này khiến cho nhiều người cảm thấy bất lực trước các vấn đề về chất lượng. Trong thực tế, chất lượng có thể đo, lượng hóa bằng tiền: đó là toàn bộ các chi phí nảy sinh do sử dụng không hợp lý các nguồn lực của doanh nghiệp cũng như những thiệt hại nảy sinh khi chất lượng không thỏa mãn. Chất lượng còn tính đến cả các chi phí đầu tư để đạt mục tiêu chất lượng của doanh nghiệp nữa. Vì vậy, đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm tra được vấn đề chất lượng tại doanh nghiệp mình.

v      Khái niệm về kiểm soát chất lượng toàn diện (Total Quality Control – TQC):

Thuật ngữ kiểm soát chất lượng toàn diện (Total Quality Control – TQC) được Armand V. Feigenbaun định nghĩa: “Kiểm soát chất lượng toàn diện là một hệ thống có hiệu quả để nhất thể hóa các nổ lực phát triển, duy trì và cải tiến chất lượng của các nhóm khác nhau vào trong một tổ chức sao cho các hoạt động Marketing, kỹ thuật, sản xuất và dịch vụ có thể tiến hành một cách kinh tế nhất, cho phép thỏa mãn hoàn toàn khách hàng.”

Kiểm soát chất lượng toàn diện huy động nỗ lực của mọi đơn vị trong doanh nghiệp vào các quá trình có liên quan đến duy trì và cải tiến chất lượng. Điều này sẽ giúp tiết kiệm tối đa trong sản xuất, dịch vụ đồng thời thỏa mãn nhu cầu khách hàng.

Mục tiêu của kiểm soát chất lượng toàn diện: tiêu chuẩn chất lượng duy nhất được chấp nhận là Zéro đối với sản phẩm không đạt chất lượng ở đầu ra (mục tiêu phấn đầu của hệ thống TQC).

Trong thực tế, từ công nhân đến giám đốc xí nghiệp, ai cũng muốn kiểm tra chất lượng, vì có kiểm tra mới đảm bảo được chất lượng. Nhưng không phải mọi người trong sản xuất kinh doanh đều muốn nâng cao chất lượng, vì việc này cần có chi phí. Vì vậy, người ta quan tâm nhiều hơn đến mặt kinh tế của chất lượng nhằm tối ưu hóa chi phí chất lượng để đạt được các mục tiêu tài chính cho doanh nghiệp. Kiểm soát chất lượng mà không mang lại lợi ích kinh tế thì không phải là kiểm soát chất lượng, mà là sự thất bại trong sản xuất kinh doanh.

Để có thể làm được điều này, một tổ chức, một doanh nghiệp phải huy động mọi nguồn lực của nó, nghĩa là phải kiểm soát chất lượng toàn diện. Trong kiểm soát chất lượng toàn diện, người ta không chỉ loại bỏ những sản phẩm không phù hợp mà còn phải tìm cách giảm tới mức thấp nhất các khuyết tật và phòng ngừa không để xảy ra các khuyết tật. Kiểm tra chất lượng trong kiểm soát chất lượng toàn diện còn để chứng minh với khách hàng về hệ thống quản lý của doanh nghiệp để làm tăng uy tín về chất lượng của sản phẩm. Kiểm tra chất lượng trong kiểm soát chất lượng toàn diện còn mở rộng ra ở nhà cung ứng nguyên vật liệu nhập vào và ở nhà phân phối đối với sản phẩm bán ra.

v      Các quan điểm tiếp cận về chất lượng:

Ø       Cách tiếp cận truyền thống về chất lượng:

Khi công nghiệp phát triển, lượng hàng hóa sản xuất ra ngày càng nhiều và sản xuất được tổ chức theo nhiều công đoạn khác nhau theo kiểu dây chuyền, người trực tiếp sản xuất không biết được người tiêu dùng sản phẩm của họ là ai và nên rất dễ xảy ra tư tưởng làm dối.

Theo quan điểm của các nhà quản lý doanh nghiệp trước đây cho rằng: Một phương pháp phổ biến nhất để đảm bảo chất lượng sản phẩm phù hợp với quy định là bằng cách kiểm tra các sản phẩm và chi tiết bộ phận nhằm sang lọc và loại ra bất cứ một bộ phận nào không đảm bảo tiêu chuẩn hay quy cách kỹ thuật. Đồng thời họ cho rằng sản phẩm không đạt chất lượng là do lỗi của người công nhân, đặc biệt là những công nhân gắn liền với quá trình sản xuất. Từ đó họ nghĩ rằng, cách duy nhất để cải tiến chất lượng là đặt thêm nhiều nhân viên kiểm tra và nhiều bước kiểm tra đối với sản phẩm sản xuất ra. Doanh nghiệp phải tiêu hao nhiều nguồn lực cho công tác kiểm tra chất lượng. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh rằng không thể nào kiểm tra hết được các khuyết tật của sản phẩm. Dù cho có áp dụng công cụ kiểm tra gì mà ý thức con người không quyết tâm thì vẫn không thể ngăn chặn từ đầu sai lỗi phát sinh và lọt qua kiểm tra. Giải pháp KCS xem ra không đạt hiệu quả như mong đợi và tạo nên một sự lãng phí khá lớn:

•       Mức tồn kho cao ở các công đoạn của quá trình sản xuất để chống lại sự thiếu hàng do những sản phẩm không đạt chất lượng ở các chặng sản xuất trước.
•        Phát sinh nhiều chi phí cho công tác kiểm tra chất lượng, tái chế, phế phẩm, sửa chữa do sản phẩm hỏng rồi mới kiểm tra phát hiện.
•        Các sản phẩm không đạt chất lượng chiếm nhiều diện tích phân xưởng trong khi chờ tái chế, làm tăng chi phí lưu kho, nhà xưởng.
•        Công tác điều độ sản xuất dễ bị rối loạn.

Các sự cố trên sẽ không gây khó khăn cho hệ thống chi phí định mức truyền thống. Trong hệ thống chi phí định mức truyền thống, một tỷ lệ cho phép về sản phẩm hỏng không đạt chất lượng sẽ được ước lượng và xây dựng như một chi phí tiêu chuẩn cho quá trình sản xuất và chi phí này được tính cho những sản phẩm tốt hoàn thành. Từ đó dẫn đến khuyết điểm, nhà quản lý sẽ yên tâm khi đảm bảo chi tiêu cho sản phẩm hỏng sao cho không vượt định mức, mà không có sự cố gắng phấn đấu làm giảm tỷ lệ sản phẩm hỏng.

Người ta thường cho rằng chính công nhân gắn liền với sản xuất là người chịu trách nhiệm về chất lượng. Thực ra, công nhân và những người chịu trách nhiệm kiểm tra chất lượng sản phẩm chỉ chịu trách nhiệm về chất lượng trong khâu sản xuất . Họ chỉ có quyền loại bỏ những sản phẩm có khuyết tật nhưng hoàn toàn bất lực trước những sai sót về thiết kế, thẩm định, nghiên cứu thị trường. Trách nhiệm về chất lượng, quan niệm một cách đúng đắn nhất, phải thuộc về tất cả mọi người trong doanh nghiệp, trong đó lãnh đạo chịu trách nhiệm trước tiên và lớn nhất.

Trong thời gian những năm 1940 cho tới những năm 1970, triết lý nhấn mạnh sản lượng quan trọng hơn chất lượng sản phẩm vẫn tỏ ra hữu hiệu ớ các công ty Hoa Kì (sản xuất nhiều sản phẩm sẽ phân bổ được các chi phí không hợp lý). Trong khi đó một số công ty ở Nhật, Đức, Thụy Sĩ… đã chấp nhận triết lý “kiểm soát chất lượng toàn diện”.

Ø       Cách tiếp cận hiện đại về chất lượng:

Đầu thế kỷ XX, việc sản xuất với khối lượng lớn đã trở nên phát triển rộng rãi, khách hàng bắt đầu yêu cầu ngày càng cao về vấn đề chất lượng và sự canh tranh giữa các cơ sở sản xuất về chất lượng càng ngày càng mạnh liệt. Các nhà công nghiệp dần dần nhận ra rằng kiểm tra không phải là cách đảm bảo chất lượng tốt nhất. Các nhà quản lý ngày nay đã có sự nhận thức mới về vấn đề chất lượng:

•        Chất lượng hoàn toàn không thể đạt được bằng việc kiểm tra chất lượng mà phải quan tâm đến chất lượng ngay từ khâu thiết kế sản phẩm.
•        Trách niệm phát hiện ra các sản phẩm không đạt chất lượng được chuyển từ nhân viên kiểm soát chất lượng sang nhân viên trực tiếp sản xuất sản phẩm. Để làm được điều này doanh nghiệp phải quan tâm đến công tác huấn luyện nhân sự.
•        Chất lượng nguyên vật liệu đầu vào cũng ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm doanh nghiệp sản xuất ra. Do đó, doanh nghiệp cũng phải quan tâm đến chất lượng nhà cung cấp.

Muốn làm chất lượng, nếu chỉ có các biện pháp trong doanh nghiệp thôi thì chưa đủ. Người ta thấy, nếu không giải quyết vấn đề đảm bảo chất lượng nguyên liệu nhập vào, không quan tâm đến mạng lưới phân phối bán ra thì không thể nâng cao chất lượng sản phẩm sản xuất ra. Do vậy, trong kiểm soát chất lượng người ta tìm cách tạo được quan hệ tin cậy, lâu dài với người cung ứng nguyên vật liệu và cả người phân phối bán ra.

Như vậy, từ chỗ kiểm soát chất lượng trong doanh nghiệp đồng nghĩa với KCS đã mở rộng ra kiểm soát chất lượng toàn diện cả đời sống sản phẩm từ khâu thiết kế đến cả quá trình sản xuất và quá trình phân phối sản phẩm. Nếu trong chuỗi trên xảy ra trục trặc một khâu nào đó sẽ ảnh hưởng ngay đến chất lượng sản phẩm một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Tóm lại, “kiểm soát chất lượng toàn diện là phải kiểm tra, đánh giá toàn bộ các khâu nhằm giảm chi phí không mong muốn có thể xảy ra và thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng thêm của khách hàng”

  Tuy nhiên, có nhiều quan điểm truyền thống cho rằng các nổ lực về chất lượng nên dừng lại khi lợi ích mang lại từ vấn đề chất lượng bằng với chi phí cho vấn đề đảm bảo chất lượng.

Những công ty theo quan điểm quản lý chất lượng toàn diện lại cho rằng, họ gặp may mắn khi những đối thủ cạnh tranh của họ tin vào sự hiểu biết kiểu truyền thống như trên. Qua thực tế, những công ty này thấy rằng chất lượng là “miễn phí” nghĩa là phụ thuộc vào sự kiểm soát của doanh nghiệp, tổng chi phí sản xuất sẽ giảm khi giảm tỷ lệ sản phẩm hư hỏng. 

Doanh nghiệp theo quan điểm của kiểm soát chất lượng toàn diện cho rằng chi phí để xây dựng tất cả các khoản mục chính xác ngay lần đầu sẽ ít hơn chi phí cho việc sử dụng các nguồn lực để sửa chữa sản phẩm kém chất lượng (như chi phí tái chế, sửa chữa, nâng cấp, bảo hành, thay thế, lưu kho…).

v      Các phương pháp đánh giá chất lượng:

Khi các doanh nghiệp ứng dụng kiểm soát chất lượng toàn diện, họ cần nghĩ ra những chỉ tiêu đo lường để làm động cơ thút đẩy và đánh giá mục tiêu kiểm soát chất lượng toàn diện của doanh nghiệp.

Các công cụ đo lường chi phí truyền thống của kế toán như phân tích biến động chi phí nhân công, chi phí nguyên liệu và chi phí sản xuất chung … sẽ không thúc đẩy và đánh giá các nổ lực của công ty hướng về mục tiêu chất lượng:

•        Hệ thống kế toán chi phí truyền thống sẽ thúc đẩy các nhà quản lý sản xuất tăng sản lượng sản xuất ra để phân bổ chi phí sản xuất chung mà chưa chú ý đến chất lượng, và bằng cách ấy tránh được những sự thay đổi không có lợi trong chi phí sản xuất chung.
•        Các công cụ đo lường hiệu suất như tỷ lệ thời gian hoạt động thực tế của máy móc và nhân công không hướng đến vấn đề chất lượng. Vì sự đo lường này sẽ khuyến khích giữ công nhân và máy móc luôn làm việc nhưng thực tế lại ít quan tâm đến thời gian sản xuất ra sản phẩm.
•        Biến động giá đầu vào cũng cản trở mục tiêu của kiểm soát chất lượng toàn diện, vì giá giảm có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguyên vật liệu sản xuất. Nhiều nhà quản lý mua hàng sẽ chuyển đến mua nguyên vật liệu đầu vào của những nhà cung cấp có chất lượng thấp hơn nhằm đạt được kết quả thuận lợi trong việc đo lường, đánh giá sự thây đổi trong giá mua nguyên vật liệu của họ.
•        Một điểm yếu nữa của hệ thống kế toán chi phí định mức là được thiết lập cho mục đích lập báo cáo tài chính – là ước tính mức hao hụt cho phép đối với các sản phẩm hư hỏng và được phân bổ vào các sản phẩm tốt khác. Các nhà quản trị theo kiểm soát chất lượng toàn diện không muốn phân bổ ngân sách cho chi phí sản phẩm hỏng. Vì vậy họ yêu cầu phải hạch toán chính xác chi phí cho những sản phẩm hỏng và 100% chi phí cho sản phẩm tốt, qua đó khuyến khích nhà quản lý sản xuất, kỷ sư, công nhân nổ lực giảm những sản phẩm hỏng và kém chất lượng.

Qua đó, các nhà nghiên cứu ủng hộ lý thiết kiểm soát chất lượng toàn diện đã đưa ra một số công cụ đánh giá chất lượng phù hợp hơn:

a/ Phương pháp đánh giá dựa trên sự đo lường các yếu tố phi tài chính:

Ø       Đánh giá chất lượng nhà cung cấp:

Chất lượng nhà cung cấp được đánh giá thông qua:

•       Việc cung ứng nguyên vật liệu đầu vào của nhà cung cấp có đạt yêu cầu chất lượng và không cần kiểm tra chất lượng đầu vào. Đo lường tỷ lệ nguyên vật liệu không đạt tiêu chuẩn và cả số tiền thiệt hại cho mỗi nhà cung cấp, để có đánh giá chính xác.
•        Ngoài ra, chúng ta còn đánh giá dự vào một số chỉ tiêu khác như theo dõi việc giao hàng đúng hạn, xu hướng giá của nhà cung cấp, sự sẵn lòng hợp tác giải quyết vấn đề khi có sự cố…

Việc đánh giá này cần được thực hiện trong dài hạn. Chúng ta biết rằng chi phí mua nguyên vật liệu không chỉ là giá mua thực sự của nguyên vật liệu mà còn bao gồm chi phí nhận hàng, kiểm tra nguyên vật liệu và chi phí phát sinh khi nguyên liệu không đạt yêu cầu. Vì vậy, trong dài hạn chúng ta mới đánh giá chính xác chi phí mua nguyên vật liệu, thấy được sự thay đổi cách ứng xử của nhà cung cấp đối với doanh nghiệp.

Việc đánh giá này sẽ giúp ta lựa chọn được  nhà cung cấp đầu vào tốt nhất cho quá trình sản xuất. Từ đó sẽ hạn chế được rủi ro, lãng phí nguồn lực trong quá trình sản xuất, giúp doanh nghiệp tiết giảm được chi phí lưu kho nguyên vật liệu.

Ø       Đánh giá chất lượng trong dây chuyền sản xuất:

Chất lượng trong dây chuyền sản xuất được đánh giá thông qua:

•        Tỷ lệ hư hỏng (Part-per-million – PPM), tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu chất lượng, phế phẩm, sản phẩm cần tái chế, số lần máy phải dừng để kiểm tra do sản phẩm không đạt chất lượng. Việc đánh giá này sẽ giúp cho doanh nghiệp phát hiện được khâu nào trong quá trình sản xuất thường xảy ra sự cố, sai sót từ đó có sự điều chỉnh hợp lý.
•        Số ý kiến cải tiến chất lượng đến từ phía các nhân viên, đặc biệt là từ những nhân viên trực tiếp sản xuất. Vì những nhân viên trực tiếp sản xuất là những người am hiểm nhất dây chuyền sản xuất, chất lượng nguyên vật liệu đầu vào có phù hợp với dây chuyền hay không? Nên những đóng góp ý kiến của họ là rất có giá trị cho quá trình cải tiến chất lượng sản xuất. Số lượng ý kiến đóng góp cải tiến chất lượng còn là thước đo chính cho sự đánh giá thành quả của nhà quản lý sản xuất. Chúng ta cũng có thể đánh giá tinh thần trách nhiệm của công nhân đối với công việc họ đảm nhận thông qua số ý kiến đóng góp của họ. Vì có trách nhiệm họ mới chú tâm đến việc cải tiến công việc của mình để đạt kết quả tốt hơn.
•        Các chỉ tiêu đo lường trong an toàn lao động (số ngày giữa các tai nạn xảy ra), vệ sinh, sự đúng hạn của các lô hàng. Đo lường độ phức tạp trong thiết kế của sản phẩm bao gồm: số công đoạn lắp ráp, mức độ chi tiết sản phẩm, phần trăm sử dụng loại nguyên liệu đặc biệt, yêu cầu bảo trì máy móc thiết bị…sẽ cho chúng ta biết được chất lượng trong khâu thiết kế sản phẩm.

Ø       Đánh giá chất lượng dựa vào khách hàng:

Chất lượng dựa vào khách hàng được đánh giá thông qua:

•        Số lần khiếu nại của khách hàng về sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp.
•        Phạm vi thất bại tính theo địa điểm khách hàng, trị giá hàng bán bị trả lại được người bán chấp nhận thanh toán do hàng kém chất lượng, chi phí bảo hành và chi phí dịch vụ liên quan đến hàng bán bị trả lại.

Sự đánh giá này sẽ cho thấy mức độ thỏa mãn của khách hàng đối với chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp, thấy được khuyết tật của sản phẩm … từ đó cải tiến để thỏa mãn hơn nữa nhu cầu của khách hàng.